W kontekście “Pedagogiki nadziei”, programu poświęconego edukacji jako praktyce wolności i transformacji, latem 2026 roku GAMeC w Bergamo prezentuje “Tabula Plena”, wystawę autorstwa Fosbury Architecture i Claire Fontaine, pomyślaną jako stały warsztat, który przekształci Sala delle Capriate w Palazzo della Ragione w przestrzeń spotkań i tworzenia wspólnej wiedzy dzięki wkładowi Adelity Husni Bey, URPS (Ufficio Resurrezione Parole Smarrite) i Numero Cromatico.
Platforma warsztatowa zaprojektowana przez Fosbury Architecture – kolektyw, który poszerza granice architektury poprzez multidyscyplinarne podejście – została stworzona w odniesieniu do myśli brazylijskiego pedagoga Paulo Freire (Recife, 1921-São Paulo, 1997). W wizji Freirego edukacja jest procesem emancypacji, w którym podmioty nie otrzymują biernie wiedzy – stąd tytuł platformy, w przeciwieństwie do koncepcji tabula rasa – ale krytycznie ją konstruują, rozwijając świadomość swojej roli w świecie i możliwości jego przekształcania.
Projekt wynika z przekonania, że współczesne muzeum jest nie tylko miejscem konserwacji i ekspozycji, ale także przestrzenią uczenia się, dialogu i transformacji, zdolną do przyjmowania różnych odbiorców i aktywowania procesów wspólnej wiedzy. W kontekście historycznym naznaczonym szybkimi zmianami społecznymi, technologicznymi i kulturowymi, laboratorium jest proponowane jako otwarte miejsce, w którym można eksperymentować z nowymi formami relacji, doświadczenia, obywatelstwa kulturowego i wiedzy.
Z tej perspektywy instalacja Fosbury Architecture prezentuje się jako przyjazna, gościnna i dostępna platforma, na której odbywają się trzy bezpłatne, stałe warsztaty mające na celu zachęcenie społeczności, osób w każdym wieku, rodzin i szkół do aktywnego uczestnictwa. Instalacja obejmuje również arenę do spotkań, słuchania i czytania tekstów, które badają galaktykę tematów związanych z Pedagogiką Nadziei.
Projekt platformy jest wynikiem wspólnego procesu, w którym uczestniczyły również dzieci, młodzież i młodzi ludzie z 13 klas szkół różnych typów i klas w mieście i prowincji Bergamo w miesiącach poprzedzających otwarcie. Poprzez serię warsztatów opracowanych przez Fosbury Architecture i prowadzonych przez edukatorów GAMeC, uczniowie badali znaczenia, interpretacje i możliwości ekspresji związane z proponowanymi tematami, przekładając je na glify. Te wizualne konfiguracje, zintegrowane z przestrzenią Palazzo della Ragione i rozmieszczone na czarnej powierzchni platformy, przypominającej tablicę – ikoniczny element życia szkolnego – zaoferują odwiedzającym możliwość poznania nowych sposobów eksploracji, odnoszenia się do innych, do historycznego dziedzictwa architektonicznego i do kontekstu wystawy.
W ścisłym dialogu z “Tabula Plena” i działaniami warsztatowymi jest interwencja site-specific duetu artystycznego Claire Fontaine (Paryż, 2004), która podkreśla refleksję nad tematami wiedzy, edukacji i wpływu, jaki urządzenia elektroniczne i sztuczna inteligencja wywierają na relacje społeczne i nasz pogląd na świat. Instalacja składa się z pięciu podwieszanych rzeźb świetlnych odwzorowujących emoji. Rzeźby Planet Earth przedstawiają trzy emoji oferowane przez cyfrowe słownictwo, aby reprezentować jak najwięcej wizji połączonego i zglobalizowanego świata. Prace, zawieszone nad głowami uczestników, przypominają nam, że na świat należy zawsze patrzeć z wielu perspektyw: wizja dostarczana przez ekrany w rzeczywistości nie wystarcza, ponieważ to my “tworzymy światy” poprzez tkanie relacji naładowanych znaczeniem. Smartfon, tutaj pozbawiony swojego interaktywnego wymiaru, stanowi obraz społecznej izolacji, ale także dostępu do świata nieustannie zapośredniczonego przez ekran. Wreszcie, opakowanie prezentu wprowadza refleksję na temat pożądania i logiki konsumpcji. “Zadawanie sobie pytania, jakiego prezentu wszyscy byśmy dziś potrzebowali – pisze Claire Fontaine – lub co naprawdę chcemy dać lub otrzymać, nie jest banalnym ćwiczeniem, ponieważ zmusza nas do myślenia o sobie w relacji z dawcą lub odbiorcą oraz do zastanowienia się, co możemy zabrać z transakcji pieniężnych, aby przekształcić je w gest wolnej i korzystnej miłości”.
Emoji to prefabrykowane rysunki zaprojektowane w celu zwięzłego i natychmiastowego wyrażania naszych emocji w komunikacji cyfrowej. Są to niezwykle znajome obrazy, część codziennego leksykonu, które Claire Fontaine tymczasowo usuwa z interaktywnego przepływu wymiany cyfrowej, przekształcając je w fizyczne, trójwymiarowe i nieruchome obiekty: współczesne portrety naszych relacji społecznych. Interwencja przybiera zatem formę urządzenia oduczającego, zapraszającego nas do oduczenia się ustalonych nawyków i nabytych automatyzmów w celu otwarcia nowych przestrzeni krytycznej świadomości.
Warsztaty
Trzy stałe warsztaty, aktywne i dostępne bezpłatnie przez cały czas trwania Tabula Plena, zostały zaprojektowane we współpracy z artystami i ekspertami w dziedzinie praktyk edukacyjnych i badawczych. Przyjmując różne podejścia, mają one wspólny cel: kwestionowanie pewników, nawyków i ustalonych sposobów uczenia się, docenianie słuchania i procesu oraz zapewnienie uczestnikom aktywnej roli w budowaniu wiedzy.
Ćwiczenie “36 Cards for Endless Forms”, zaprojektowane we współpracy z kolektywem Numero Cromatico, zachęca do krytycznego spojrzenia na niektóre z narzędzi, za pomocą których interpretujemy świat. Poprzez połączenie zestawu kart dostarczonych na tablicach magnetycznych, uczestnicy konstruują własne konfiguracje algorytmiczne, stając się aktywną częścią procesu poznawczego. Mnogość możliwych konfiguracji podkreśla, że algorytmy nie są z góry ustalone, ale ludzkie konstrukcje wynikające ze strategicznych wyborów.
“Busillis”, warsztat zrealizowany we współpracy z URPS (Ufficio Resurrezione Parole Smarrite) Sabriny D’Alessandro, opiera się na subiektywnej interpretacji i wyobraźni jako formach wiedzy na równi z wiedzą tradycyjną i instytucjonalną, wychodząc od archiwum niezwykłych przedmiotów i rzadkich słów. Osobiste narracje opracowane przez publiczność zostaną zebrane w otwartym i stale zmieniającym się zbiorowym archiwum dźwiękowym, dostępnym do odsłuchania w przestrzeni areny.
“Porozmawiajmy o edukacji”, działanie opracowane wspólnie z Adelitą Husni Bey, zaprasza nas do zakwestionowania zestawu definicji słów należących do świata szkoły i edukacji w celu rozpoznania i zakwestionowania ich sprzeczności. Pytania, które prowadzą do refleksji nad wybranymi słowami, sprzyjają potencjalnie transformacyjnym formom krytycznego myślenia.
